สิ่งที่มีอิทธิพลมากที่สุดในชีวิตคนก็คือ  ความคิดของตนเอง  เพราะความสำเร็จ ความล้มเหลว ความเจริญ ความเสื่อม ความได้ ความเสีย ความสุข ความทุกข์  ย่อมเกิดจากความคิดของตนเป็น "ตัวการ" ทั้งสิ้น

                  ความเป็นอยู่ของคนจะมีความสุขสมบูรณ์  ต้องมีส่วนประกอบของชีวิต 4 อย่าง คือ ทรัพย์ เกียรติ ความสุขใจ และไมตรีจิต  ใน 4 อย่างนี้จะต้องมีในปริมาณที่ใกล้เคียงกันด้วย  ที่เป็นเช่นนี้ก็เพื่อป้องกันไม่ให้คิดหาทรัพย์อย่างเดียว  หรือเห็นแต่ความสำคัญของทรัพย์อย่างเดียว

                   "ทรัพย์"  มีประโยชน์ให้เกิดความสะดวก  ควรมีจำนวนพอสมควรแก่ฐานะและภาวะของตน  ไม่มากหรือน้อยเกินไป  มีมากเกินไปก็เป็นภาระหนักในการบริหาร อาจนำอันตรายให้แก่ชีวิตได้ทุกเวลา  หากน้อยเกินไป ก็ไม่พอที่จะอำนวยความสะดวกในการเป็นอยู่   และทรัพย์ที่ได้มาต้องเป็นทรัพย์ที่ได้มาด้วยความชอบธรรมด้วย

                   "เกียรติ"  คือชื่อเสียงที่เขาเชื่อถือและยอมรับว่าเป็นคนดี  เป็นเครื่องค้ำประกันตัวเองในสังคม  ได้รับความไว้วางใจทำให้คนอื่นมองตนในแง่ดี  เพราะคนต้องอยู่กับคนด้วยกัน  และจะอยู่ด้วยกันได้ดีก็สืบเนื่องจากความเชื่อถือไว้วางใจกัน   ผู้ที่คนทั้งหลายไม่เชื่อถือ ไม่ไว้วางใจกันย่อมหมดความหมายในการเป็น "คน" โดยประการทั้งปวง

                    "ความสุขใจ"  ก่อให้เกิดความสดชื่น  เป็นพลังแห่งความมั่นคง ยั่งยืน และคงทนอย่างมหาศาล ไม่มีสิ่งใดที่จะหล่อเลี้ยงชีวิตให้สมบูรณ์ได้เท่าความสุขใจ ถ้าไม่มีความสุขใจ  ชีวิตก็อยู่ได้อย่างลำบากเต็มที  เหมือนร่างกายที่ขาดอาหาร  รอวันที่เจ็บรอวันที่ตายเท่านั้น

                     "ไมตรี"  คือ ความรักความปรารถนาดีจากคนอื่น  ก่อให้เกิดความราบรื่น  เพราะที่อยู่ของคน คือ ที่ที่มีคนรัก   ที่สะดวกปลอดภัยของคนก็คือ ที่ที่มีคนรัก คนที่มีคนรักคนปรารถนาดี จะอยู่ที่ไหนก็สะดวกสบาย จะทำอะไรก็สำเร็จได้ง่ายทุกอย่าง  

                      ส่วนประกอบของชีวิตคนทั้ง 4 ประการนี้ เป็นคุณ๊สมบัติที่ทุกคนต้องมีในปริมาณที่สมดุลกัน  จึงจะมีผลดีต่อชีวิตตนสมความมุ่งหมาย  ถ้ามีอย่างใดอย่างหนึ่งมากหรือน้อยเกินไป  นอกจากจะไม่เกิดประโยชน์แล้ว  ยังกลับเป็นอันตรายอีกด้วย

                       ทุกวันนี้ ปัญหาของคนเกิดจากมีส่วนประกอบของชีวิตที่ไม่สมดุลกัน คือแทบทุกคนมุ่งหาแต่ "ทรัพย์" อย่างเดียว  ได้มากเท่าไรก็ยิ่งพอใจเท่านั้น  ใครจะดูหมิ่นเหยียดหยามเกลียดชังตนประการใด หรือว่าตนอย่างไร ก็ไม่วิตกกังวลหรือให้ความสนใจ  ขอเพียงให้ได้เงินมาเพื่อสนองความต้องการของตนก็แล้วกัน  ซึ่งเป็นการนำชีวิตของตนไปสู่รูปแบบของ "ความเห็นแก่ตัว" มากขึ้นทุกที และตนเองก็มีปัญหาไม่รู้จักหมดสิ้น  ซ้ำยังสร้างความขัดแย้ง  ความแตกแยกในสังคมให้เกิดขึ้นด้วย

                       ชีวิตของเราทุกคนย่อมพบปัญหาตลอดเวลาที่ตื่นอยู่  เวลาหลับเท่านั้นจึงจะไม่พบปัญหา  แต่เกือบทุกคนไม่ยอมแปญหาของตนเอง  สร้างปัญหาขึ้นมาแล้ว ก็วิ่งไปให้คนอื่นแก้  ถ้าเราไม่พยายามแก้ปัญหาด้วยตนเอง  จะไปให้คนอื่นแก้ปัญหา มัจะยุติปัญหาไม่ได้  เหมือนเราหิวข้าว จะให้คนอื่นมากินแทนย่อมไม่ได้

                        ปัญหาที่เราผูกขึ้น  เราก็ต้องแก้เอง  ความสำคัญอยู่ตรงที่ว่า  เรามีเครื่องมือแก้ปัญหาหรือไม่? เครื่องมือในการแก้ปัญหาต่าง ๆ ที่ได้ผลอย่างเด็ดขาดและแน่นอนก็คือ    "หลักธรรม"     ของพระพุทธเจ้าเท่านั้น ในหลักธรรมของพระพุทธองค์จะมีหลักการและวิธีการแก้ปัญหาเหล่านั้นด้วยความแยบคายทั้งสิ้น

                         สมมุติว่าเจอปัญหา  "เงินเดือนไม่พอใช้"  วิธีการแก้คือนำหลักธรรมมาใช้  "มี" เท่าไรก็ "ใช้" เท่านั้น

                          มีพันบาทก็ใช้พันบาท  มีสองพันบาทก็ใช้สองพันบาท  ค่าครองชีพก็ไม่เป็นปัญหา  ของแพงก็ไม่เป็นปัญหา  ส่วนมากจะเห็นว่าปัญหาค่าครองชีพเป็นปัญหาใหญ่ที่สุด  เพราะไปคิดว่า  "อะไร ๆ มันก็จำเป็นไปหมด"  เมื่อเห็นว่าทุกอย่างมันจำเป็นไปหมด  แล้วจะต้องหาเงินเท่าไรมันถึงจะพอ  ถ้าให้มีความคิดที่จะ   "พอ"   เสียบ้าง  ปัญหาเงินเดือนไม่พอใช้ก็จะลดลง  เพราะปัญหามาจากเหตุที่ว่า "ความมี" ก็ไม่พอ    "ความพอ" ก็ไม่มีนี่แหละ

                          เพราะฉะนั้น ผู้ที่ยึดถือหลักธรรมในความรู้จักพอเสียบ้างมาเป็นแนวปฏิบัติ  จะพบมุมสว่างได้ด้วยหลักของ "ความพอดี" มาใช้แก้ปัญหา  ถ้าไม่มีหลักธรรมนี้แล้ว ยิ่งจมลึกลงไปทุกที  เหมือนรถยนต์ที่ติดหล่ม ถ้าไม่มีเครื่องช่วยยกแล้ว  ล้อยิ่งหมุนมากเท่าไรก็ยิ่งจมลึกลงไปทุกที ๆ   เช่นเดียวกับเมื่อจมอยู่ในปัญหา  ถ้าไม่มี "ธรรมะ" มาช่วยให้พ้นปัญหาแล้ว  วนไปวนมาก็ยิ่งจมลึกลงไปทุกที     ปัญหาในทุกวันนี้สืบเนื่องจากเรื่องที่คนไม่ได้  "หากิน"  และไม่ได้ "อยู่" ตามแบบหลักธรรม  ด้วยเหตุนี้จึงสร้างความเดือดร้อนวุ่นวายให้แก่กันและกันอยู่ทั้ว ๆ ไป  ฉะนั้น การศึกษาเพื่อพัฒนาชีวิตที่ดีจึงแยกจากศาสนาไม่ได้  ความจริงทั้งสองอย่างนี้ก็มีจุดมุ่งหมายเดียวกันก็คือ เป็นเรื่องของการ "สร้างคน" ให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีด้วยกัน  เพราะการศึกษาเป็น "วิธีการสร้าง"  ศาสนาเป็น "หลักการสร้าง"  วิธีการและหลักการต้องอยู่ด้วยกันเพราะอำนวยประโยชน์ด้วยกัน  และต้องปรับพื้นฐานของชีวิตให้เข้มข้นยิ่งขึ้นด้วยหลักธรรม 4 ประการ คือ หน้าที่ ความดี เหตุผล และความจริง

                         คุณค่าของคนขึ้นอยู่ด้วยการตั้งใจปฏิบัติหน้าที่  ปัญหาคนส่วนใหญ่มักจะอยู่ที่ "อยากรับ" หน้าที่  และพยายามทุกทางเพื่อให้ได้ตำแหน่งหน้าที่มา  แต่เมื่อได้มาแล้วก็ไม่นำพา  เพราะเป็นแต่เพียงคนที่ "ชอบเป็น"เท่านั้น  ไม่ได้เป็นคน "ชอบทำ" ด้วย จึงทำให้ชีวิตต้องมีปัญหา

                          การหากินหาใช้เป็นเรื่องธรรมดาของชีวิต  การศึกษาเพื่อให้ได้ประโยชน์ในการทำมาหากินจึงควรเน้นในประเด็นที่ว่า  ต้องหากินตามแบบ "คนที่มีคุณธรรม" เป็นสำคัญ   การจะหาอย่างไร? หาเท่าไร? อยู่ที่ความเหมาะสมของตนเอง  ไม่ต้องเปรียบเทียบกับใคร  เพราะมาตรฐานและความเหมาะสมของแต่ละคนไม่เหมือนกัน

ขอขอบคุณ คณะผู้จัดทำหนังสือ"โครงการพบกันครึ่งทาง"